معاون بهرهبرداری شرکت فولاد مبارکه
اهمیت فولاد مبارکه در عرصه اقتصاد ملی چیست؟
در دنیا بعد از نفت و مشتقات نفتی، فولاد مهمترین رتبه و جایگاه را در بخش اقتصاد دارد؛ بنابراین تمامی کشورها تلاش دارند که فولاد و زیرساختهای مربوط به آن را در برنامههای توسعهشان جاری سازند. در کشور ما هم فولاد مبارکه همین سمتوسو را گرفته و چندین سال پیش بود که برنامه و چشمانداز بیستساله فولاد برای سال ۱۴۰۴ با رقم تولید ۵۵ میلیون تن تدوین شد و ظرفیتسازیهایی که برای تحقق این هدف لازم بود در کشور آغاز گردید. نکته مهم این است که خود صنعت فولاد به این سمتوسو حرکت کرد و حتی از این هدف هم فراتر رفت، چون تصمیماتی که در این راستا گرفته شد عمدتاً تصمیمات درستی بود، ولی در جاهایی بیش از مقدار موردنیاز ظرفیتسازی شد و مشکلاتی را پدید آورد. در واقع صنعت فولاد با تجهیزات و کارگاههای خود، خوب حرکت کرد و به سمت ۵۵ میلیون تن و بیشتر از آن خیز برداشت، ولی زیرساختها متوازن با این رشد ایجاد نشدند، خصوصاً در بخش تأمین منابع انرژی، همچون آب و برق و گاز و همچنین زیرساختهای صنعت ریلی. این عدم توازن برای فولاد مبارکه چالشزا شده است. اخیراً هم به این نتیجه رسیدهاند که خود صنعت فولاد به بحث تأمین منابع و اجرای زیرساختها ورود کند و فولاد مبارکه هم این حرکت را آغاز کرده است.
در سالهای اخیر، با پیشرفت تکنولوژی و علم، چنین به اذهان ما متبادر شد که بحثهای نانوکربن و پلاستیکهای فشرده ممکن است در مواردی جایگاه فولاد را تصاحب کند، ولی میتوان گفت فولاد همچنان در رتبه نخست صنعت باقی مانده و همچنان در صنایع کلیدی کشور ازجمله خودروسازی، پالایشگاهی، نیروگاهی و ساختمانی کاربرد دارد و معیار توسعه کشورها محسوب میشود. فولاد مبارکه در چند سال اخیر با برنامهریزیهایی که انجام داده توانسته روند توسعه را بسیار خوب پیش ببرد. ظرفیت ابتدایی فولاد مبارکه ۲٫۴ میلیون تن بود و بعد طی توسعهها به ظرفیت ۳٫۲ و ۴٫۲ و ۵٫۴ و ۷٫۲ میلیون تن رسید. در هلدینگ فولاد مبارکه هم بسیار خوب کار شده و شرکتهایی مثل فولاد هرمزگان، سفیددشت، سنگان و هلدینگ توکا و آتیه و متیل و… همه باعث شدهاند فولاد مبارکه روند رشد خوبی داشته باشد. شاید بتوانیم بگوییم ۲ درصد GDD کشور را این هلدینگ میسازد که این اهمیت فولاد را به ما نشان میدهد.
راهبرد تولید در فولاد مبارکه و نقاط عطف روند بهرهبرداری در ۳۰ سال گذشته را توضیح دهید.
در ابتدای امر، به لحاظ نیاز کشور به محصولات تخت، هدف آغازین فولاد مبارکه افزایش تولید کمی بود؛ یعنی راهبرد فولاد مبارکه در توسعهها این بود که نیاز کشور تأمین شود و محصولات هم عمدتاً کامرشیال (تجاری) و عمومی بود. در واقع رسیدن به ظرفیتهای تعیینشده تا تأمین کامل نیاز بازار یکی از اهداف اصلی فولاد مبارکه تا همین مدت اخیر بود؛ اما امروز به لحاظ نیاز بازار به گریدهای جدید و حضور رقبا، این نیاز را احساس کردهایم که علاوه بر حفظ سهم و تثبیت جایگاه خود در تولید فولاد کشور از لحاظ کمیت، لازم است تولیدمان را به سمت گریدهای خاص و ویژهای ببریم که تا کنون از راه واردات به کشور تأمین میشده است. ما توانستهایم برخی از این گریدها را تولید کنیم و الآن هم رویکرد ما تولید کمی و کیفی گریدهای خاص است. با این رویکرد اخیراً توانستهایم حدود ۹ گرید جدید در خود فولاد مبارکه و ۴ گرید جدید در سبا تولید کنیم که برخی از اینها در مرحله تولید تستی هستند و برخی عملاً تولید شدهاند که گل سرسبد آنها فولاد زنگنزن (Stainless Steel) است که گریدهای مختلفی دارد و برای تولید گریدهای دیگر آن هم برنامهریزی کردهایم.
قرارداد اولیه فولاد مبارکه بهنوعی با تهاتر نفت با شرکتهای ایتالیایی طرف قرارداد آغاز شد و بهنوعی صنعت نفت در آن برهه جنگ به کمک شکلگیری صنعت فولاد آمد. در موقعیت تحریمها، فولاد مبارکه دارد با تولیداتش به توسعه خطوط نفت و گاز کمک میکند. این همکاریهای دوجانبه در بستر منافع ملی چه ابعادی دارد؟
چندین سال بود که گریدهای API بهصورت تهاتر با نفت وارد کشور میشد. حدود سه سال پیش درخواست تولید این گریدهای فولادی به فولاد مبارکه آمد. ما بعد از انجام برخی تستها و تولید تستی توانستیم این گریدهای فولادی را تولید کنیم و در نهایت موفق شدیم برای اولین بار، تختال و ورقهای پروژه ملی ۱۰۰۰ کیلومتری انتقال نفت خام از گوره به جاسک را تأمین و به شرکت نفت عرضه کنیم. در حال حاضر هم چند گرید دیگر موردنیاز وزارت نفت در حال تولید تستی است و انشاءالله در ماههای آینده به مرحله تولید انبوه خواهد رسید؛ بدین ترتیب بخش بزرگی از گریدهای موردنیاز وزارت نفت در فولاد مبارکه تولید خواهد شد. گریدهای دیگری که بهنوعی API هستند و برای انتقال آب استفاده میشود نیز در فولاد مبارکه در حال تولید است، بهخصوص در این مقطع زمانی که انتقال آب از خلیجفارس و دریای عمان در دستور کار دولت و صنایع فولادی قرار گرفته است.
حدود ۹۰ درصد از قطعات موردنیاز فولاد مبارکه بومیسازی شده است، ولی آیا در بحث طراحی فرایندها و سیستمهای تولید نیز فعالیتهای مؤثری انجام شده تا بتوانیم در این زمینه هم از سد تحریمها عبور کنیم؟
در زمینه بومیسازی، ما از لحاظ قطعات و حتی در بخشهایی در ساخت ماشینآلات توانستهایم بسیار خوب پیش برویم. البته در برخی بخشها هم آنچنانکه انتظار داشتیم موفق نبودهایم، ولی در کلیت کار موفق عمل کردهایم. در بحث بومیسازی فرایند، نقطه شروع کار مبحث مهندسی و طراحی است و در این بخش هنوز جای کار بسیار زیادی داریم. برای درک بهتر این موضوع میتوان اینگونه تعبیر کرد که در آموختن یک زبان جدید، فراگرفتن لغات از فراگرفتن جملهسازی جداست. فولاد مبارکه نیز بهصورت جزیرهای لغات و اصطلاحات را فراگرفته، ولی در اتصال این لغات و بهاصطلاح جملهسازی هنوز چندان موفق نبوده است. ما در نواحی مختلف تولیدی توانستهایم پا جای پای شرکتهای بزرگ و تولیدکنندههای اصلی این صنعت بگذاریم، ولی اتصال این فرایندها به هم هنوز جای کار زیادی دارد. در چند سال گذشته صفر تا ۱۰۰ طراحی قالب ریختهگری ۹۰ سانتیمتری را انجام دادهایم و توانستهایم بدون مشاور و کمک خارجی خودمان این تجهیز را تولید کنیم و این نوید بسیار خوبی است. در واقع ما در فرایند طراحی قرار گرفتهایم، ولی اتصال فرایندها و تکمیل زنجیره نیاز به زمان بیشتری دارد. من بسیار امیدوارم که در آیندهای نزدیک این زنجیره را نیز تکمیل کنیم و فرایند کلی را نیز به انجام رسانیم.
سخن آخر
از همه دستاندرکاران ساخت و بهرهبرداری فولاد مبارکه در سالها و دهههای گذشته قدردانی میکنم. ما قول میدهیم امانتداران خوبی برای این میراث ملی باشیم. از همکاران خود که در کارخانه زحمت میکشند نیز تشکر میکنم، چون فکر همه کارکنان بر محور تولید است و پیام نامگذاری سال را دریافت کردهاند. اعتقاد همه ما این است تولید در رأس امور است و امسال که محدودیتهای انرژی بسیار شدید شده، انشاءالله بتوانیم به ظرفیت اسمی فولاد مبارکه دست پیدا کنیم.
نکته دیگر رویکرد فولاد مبارکه در استفاده حداکثری از ظرفیتهای موجود است، چون در حال حاضر هم که۳۰ سال از آغاز کار فولاد مبارکه میگذرد، متوجه شدهایم که هنوز در جاهایی ظرفیت استفادهنشده داریم. بهعنوان نمونه، ورق با عرض نامتقارن را میتوان نام برد که یکی دو ماه پیش آن را به جامعه صنعت عرضه کردیم.
نکته بعدی مبحث استفاده از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان است که خوشبختانه فولاد مبارکه از چند سال پیش کار با این شرکتها را در دستور داشته و امسال که سال «تولید؛ دانشبنیان و اشتغالآفرین» نامگذاری شده، رویکرد ما قویتر و نگاهمان بازتر شده است. شرکتهای دانشبنیان کمکهای بسیاری به ما کردند و من از همه عزیزان تشکر میکنم، چون ما با این رویکرد، میتوانیم بخش طراحی و مهندسی را بهسرعت جلو ببریم و خود فولاد مبارکه بهعنوان پرووایدر (provider یا مهیاکننده) و دیزاینر (designer یا طراح) در بخش تولید فولاد در آینده ظاهر شود.
نکته بعدی به عدم رشد پیشنیازهای تولید فولاد متناسب با خود صنعت فولاد برمیگردد. در نتیجه این عدم توازن، فولادسازان در سال جاری به ناگزیر داوطلب شدند و دولت هم تمایل داشت که فولادسازان در بخش زیرساختها ورود کنند. فولاد مبارکه بسیار خوب به این بخش وارد شده است و در این زمینه، برای احداث نیروگاه خورشیدی برنامه دارد و یک نیروگاه بادی و یک نیروگاه سیکل ترکیبی با راندمان ۶۰ درصد را که از بهترینها در دنیا به حساب میآید در سال آینده مورد بهرهبرداری قرار خواهد داد.
در پروژه انتقال آب خلیجفارس و دریای عمان، فولاد مبارکه اصلیترین بازیگر میدان است و ورق موردنیاز این طرح در خود فولاد مبارکه در حال تولید است و چیزی معادل ۱۵۰ کیلومتر از مسیر لولهگذاری شده و امیدوارم سال آینده در همین ایام بتوانیم از این پروژه بزرگ و خطیر بهرهبرداری کنیم. در خصوص میادین گازی هم فولاد مبارکه وارد شده و این هم از سرمایهگذاریهای بسیار خوب برای کشور و صنعت فولاد است و میتواند درآمدزایی بسیار خوبی در پی داشته باشد.
بهطورکلی چشمانداز آینده فولاد مبارکه چشمانداز روشن و خوبی است و ما میتوانیم بیش از آنچه ظرفیت اسمی است محقق سازیم، ولی رویکرد ما ارتقای کیفیت و بینیاز کردن کشور از تمام گریدهای فولادی است. ما به این سمتوسو حرکت میکنیم و سعی داریم خروج ارز از کشور را به حداقل برسانیم تا در راستای اهداف عالی دولت و کشور عمل کنیم.
نکته آخر در خصوص منابع و سرمایههای انسانی است که مهمترین سرمایه هر ارگان و سازمان به شمار میآید. فولاد مبارکه در این زمینه نیز دغدغه دارد و امسال برای این بخش، طرح استخدامی بسیار خوبی را پیاده کرد و مراحل آزمون و امتحان انجام شد. امیدواریم بتوانم با جذب نیروهای شاداب و فنی و توانمند چرخ این صنعت را بهخوبی بچرخانیم و در خدمت مردم و جامعه باشیم.
